Wakacje właśnie się rozpoczęły. Większość z Was za chwilę wyjedzie na letni wypoczynek, a profile społecznościowe zapełnią się radosnymi zdjęciami dokumentującymi Wasze letnie wyprawy. Na większości z nich będziecie ze swoimi przyjaciółmi i znajomymi. Ku przestrodze przypominamy, że nie można zamieszczać w serwisach społecznościowych zdjęć ze znajomymi, nie mając na to ich zgody. Często nawet neutralne – jakby się wydawało – zdjęcie może stać się dla kogoś źródłem realnych kłopotów (na przykład przeszkodą w zdobyciu wymarzonej pracy).

Wakacyjne zdjęcia a ochrona wizerunku

Wizerunek to pewne dostrzegalne, fizyczne cechy człowieka tworzące jego wygląd i pozwalające na identyfikację konkretnej osoby wśród innych osób.

Wizerunek zaliczany jest do dóbr osobistych człowieka i – zgodnie z art. 23 kodeksu cywilnego – podlega ochronie niezależnie od tego, czy wskutek bezprawnego posłużenia się nim doszło do naruszenia innych dóbr osobistych człowieka, takich jak cześć czy godność, czy też nie.

Każda osoba fizyczna i prawna ma wyłączne prawo decydowania o rozpowszechnianiu jej wizerunku. Rozpowszechnienie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej.

Dlatego publikowanie w sieci zdjęć znajomych, z którymi spędziliśmy wakacje bez ich zgody może wiązać się zarówno z odpowiedzialnością cywilną, jak i karną wynikającą z przepisów prawa.

Co zrobić, aby uchronić się przed przykrymi konsekwencjami? Uzyskać zgodę na rozpowszechnianie wizerunku od osoby, której zdjęcie chcesz opublikować w sieci.

O konieczności uzyskania zgody na rozpowszechnianie wizerunku mówi wyraźnie art. 81 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych:

„rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej”.

Zgoda znajomego uchwyconego na zdjęciu, które chcemy zamieścić w sieci nie może być dorozumiana (brak sprzeciwu wcale nie oznacza tutaj „cichej” zgody). Zgoda na wykorzystanie wizerunku musi być wyraźna i jednoznaczna.

Kiedy dojdzie do naruszenia prawa do wizerunku?

Kluczowym elementem wizerunku jest wymóg rozpoznawalności osoby. Do naruszenia prawa do wizerunku dojdzie tylko wówczas, gdy możliwa jest identyfikacja osoby uchwyconej w kadrze.  I nie chodzi tutaj o rozpoznawalność wizerunku danej osoby przez ogół odbiorców. Wystarczy, że postać ze zdjęcia jest w stanie rozpoznać nawet kilka osób – na przykład jej rodzina.

Charlie ChaplinWarto wiedzieć, że wizerunek – rozumiany szerzej jako tożsamość człowieka – to nie tylko sylwetka lub twarz. Elementem wizerunku może być również charakterystyczna dla danej osoby oryginalna fryzura, tembr głosu czy sposób poruszania się (na przykład typowy dla Charliego Chaplina kołyszący się chód i charakterystyczne elementy jego stroju: melonik, laseczka i rozchodzone, za duże buty).

Co istotne, naruszeniem prawa do ochrony wizerunku będzie bezprawne rozpowszechnianie wizerunku, nie zaś samo jego sporządzenie.

Jak należy rozumieć „rozpowszechnianie”? Jako publiczne udostępnienie zdjęcia w sieci czy też jakiekolwiek inne stworzenie możliwości zapoznania się z wizerunkiem bliżej nieokreślonej grupie osób (na przykład publikacja w prasie).

Wakacyjne zdjęcia a ochrona wizerunku celebrytów

Na koniec warto wspomnieć, że istnieją sytuacje, gdy zezwolenie na korzystanie z wizerunku nie będzie konieczne. Należy traktować je jednak jako wyjątek od zasady nakazującej za każdym razem uzyskanie zgody na rozpowszechnianie wizerunku.

Zgoda na rozpowszechnianie wizerunku nie będzie potrzebna wtedy, gdy rozpowszechnienie:

  • dotyczy osoby powszechnie znanej, a wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych:

To znaczy, że jeśli spotkamy na plaży znanego aktora, który obok nas wypoczywa ze swoją rodziną i zrobimy mu zdjęcie to nadal musimy uzyskać zgodę na jego rozpowszechnianie. Aktor nie wykonuje bowiem na plaży swoich funkcji zawodowych lecz odpoczywa z najbliższymi jak każda inna osoba prywatna.

  • dotyczy osoby stanowiącej jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz czy publiczna impreza:

Zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku osoby uwiecznionej na zdjęciu nie będzie konieczne w sytuacji, gdy osoba ta stanowi jedynie element tła, szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, impreza miejsca lub konferencja naukowa. Wyjątek przewidziany przez prawo autorskie nie dotyczy wizerunków skadrowanych czy też takich, w których wizerunek danej osoby (czy też osób) jest elementem kluczowym całego zdjęcia (grupowe selfie nie mieści się zatem w zakresie tego wyjątku).

Ochrona wizerunku – o czym jeszcze warto pamiętać?

Dodatkowym argumentem na podjęcie wysiłku uzyskania zgody na rozpowszechnianie wizerunku niech będzie fakt, że ciężar dowodu na to, że rozpowszechnianie wizerunku nie wykroczyło poza uzyskany zakres zezwolenia i określony cel, spoczywa na rozpowszechniającym ten wizerunek a nie na osobie, która została uwieczniona na zdjęciu. To oznacza, że w przypadku ewentualnego sporu to osoba, która zamieściła zdjęcie w sieci będzie musiała udowodnić, że miała zgodę osoby, której wizerunek rozpowszechniła.

***

Fot.: zdjęcie autorstwa pochodzi z banku zdjęć Fotolia