Oryginalne obiekty architektoniczne, ciekawe murale czy kolorowe dzieła sztuki ulicznej fotografowane są każdego dnia przez niezliczoną liczbę ludzi na całym świecie. Najciekawsze zdjęcia trafiają następnie na blogi i portale społecznościowe. Niewielu fotografujących zdaje sobie jednak sprawę z tego, że większość fotografowanych obiektów to przedmioty prawa autorskiego. Czy rozpowszechniając je fotografujący nie narusza praw autorskich?

Czy chcąc uwiecznić na smartfonie, a następnie udostępnić na blogu lub portalu społecznościowym np. oryginalny budynek Filharmonii im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie należy uzyskać zgodę ich projektantów?

Wolność panoramy – wyjątek prawa autorskiego

Zanim przejdziemy do wyjaśnienia jednego z najważniejszych wyjątków prawa autorskiego warto przypomnieć, że ogólna zasada prawa autorskiego brzmi: rozpowszechnianie utworu (przedmiotu prawa autorskiego) zależne jest od zgody twórcy. Szczególnie, jeśli rozpowszechnianie to ma nastąpić dla „nieograniczonej ilości osób” (na przykład na ogólnodostępnej stronie internetowej lub publicznym profilu na Facebooku). Czy to oznacza, że chcąc udostępnić w sieci fotografię utworu architektonicznego (obiekty architektoniczne bez wątpienia mają często cechy utworu) należy uprzednio uzyskać zgodę jego twórcy (ewentualnie spadkobierców twórcy)? Gdyby nie istniał wyjątek prawa autorskiego w postaci tzw. wolności panoramy odpowiedź na tak zadane pytanie byłaby twierdząca.

Zdając sobie jednak sprawę z trudności w uzyskaniu takiego pozwolenia ustawodawca postanowił wprowadzić wyjątek od ogólnej zasady wymogu otrzymania zgody na rozpowszechnianie utworu prawa autorskiego. Wyjątek ten wynika z art. 33 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych:

wolno rozpowszechniać utwory wystawione na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach, placach lub w ogrodach, jednakże nie do tego samego użytku (art. 33 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych)

To właśnie dzięki wolności panoramy udostępniając na blogu lub profilu w serwisie społecznościowym sfotografowany przez siebie ogólnodostępny obiekt (mural, obiekt architektoniczny czy plakat powieszony na ścianie budynku) nie naruszasz praw jego twórcy. Dlaczego? Dlatego, że zgodnie z prawem fotografowanie i rozpowszechnianie ogólnodostępnych przedmiotów prawa autorskiego dozwolone jest w ramach tzw. dozwolonego użytku publicznego.

Wolność panoramy a prawo autorskie – o czym musisz pamiętać?

Jeśli przeczytałeś uważnie wspomniany wyżej art. 33 pr. aut. to zapewne zauważyłeś jedno drobne „zastrzeżenie”. Rozpowszechnianie fotografii ogólnodostępnych obiektów i przedmiotów sztuki ulicznej nie będzie naruszeniem praw autorskich, jeśli tylko rozpowszechnianie to nie będzie miał na celu „tego samego użytku”. Co oznacza to tajemnicze określenie? Chodzi tutaj – najprościej mówiąc – o to, że rozpowszechnienie nie może mieć na celu bezprawnego kopiowania. Przykład? Nie wolno Ci wykorzystać zdjęcia, na którym uwieczniłeś konkretny obiekt architektoniczny lub mural do tego, aby – wzorując się na fotografii – powielić tenże obiekt lub mural w innym miejscu.

Wolność panoramy a wieża Eiffla

Warto wiedzieć, że wolność panoramy jest ograniczona w niektórych krajach UE, na przykład we Francji, Belgii czy we Włoszech nie wolno publikować zdjęć obiektów publicznych bez zgody właściciela praw autorskich. Ciekawym przykładem różnic w ustawodawstwie poszczególnych krajów europejskich jest słynna wieża Eiffla. Ten najpopularniejszy obiekt budowlany stolicy Francji można swobodnie fotografować za dnia, jednak na opublikowanie zdjęć symbolu Paryża wykonanych po zmroku trzeba już uzyskać pozwolenie. Dlaczego? Dlatego, że prawem autorskim chronione jest bowiem oświetlenie wieży.

Jak wygląda prawo do wolności panoramy na świecie? W którym europejskim państwie obowiązuje całkowity zakaz wolności panoramy? Sprawdźcie poniżej:

Freedom_of_Panorama_world_map

Wolność panoramy – podsumowanie

W Polsce wolno rozpowszechniać utwory wystawione na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach, placach lub w ogrodach. Udostępniając zatem w sieci sfotografowany przez siebie ogólnodostępny obiekt (mural, obiekt architektoniczny czy plakat powieszony na ścianie budynku) nie naruszasz praw jego twórcy.

***

 

Fot.: Eiffel Tower, CC BY 2.0, User:MapLoader CC BY SA 3.0