W sieci znajdziesz niezliczoną ilość zdjęć z różnego rodzaju imprez, spotkań lub konferencji. Fotografie uczestników wydarzeń naukowych i kulturalnych zdobią przez długie miesiące firmowe strony internetowe oraz profile na Facebooku. Czy rozpowszechnianie wizerunku uczestników wydarzeń kulturalnych bez uzyskania pozwolenia nie jest naruszeniem prawa?

Ochrona wizerunku a przepisy prawa

Wizerunek zaliczany jest do dóbr osobistych człowieka i – zgodnie z art. 23 kodeksu cywilnego – podlega ochronie niezależnie od tego, czy wskutek bezprawnego posłużenia się nim doszło do naruszenia innych dóbr osobistych człowieka, takich jak cześć czy godność, czy też nie. Ochronę wizerunku gwarantuje także prawo autorskie.

rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej (art. 81 pr. aut.)

Dobrem chronionym przez wspomniany wyżej przepis jest „autonomia każdej osoby w zakresie swobodnego rozstrzygania, czy i w jakich okolicznościach jej wizerunek może być rozpowszechniony”[1]. Każdej osobie przysługuje swoboda kształtowania treści i zakresu udzielonego zezwolenia. Osoba przedstawiona na zdjęciu może dowolnie kształtować zakres zezwolenia na rozpowszechnianie jej wizerunku (np. zezwolić na publikację zdjęcia tylko w określonej gazecie). Co istotne, zgoda na rozpowszechnianie wizerunku nie może być „dorozumiana” (na przykład zgoda rozumiana jako „braku protestu” ze strony osoby sportretowanej na zdjęciu).

Zezwolenie na rozpowszechnienie wizerunku musi być tak wyrażone, aby nie było żadnych wątpliwości co do zakresu i treści zgody osoby sportretowanej.

Naruszenie prawa do ochrony wizerunku

Naruszeniem prawa do ochrony wizerunku jest bezprawne rozpowszechnianie wizerunku, nie zaś samo jego sporządzenie. „Rozpowszechnianie” należy rozumieć jako publiczne udostępnianie, stworzenie możliwości zapoznania się z wizerunkiem bliżej nieokreślonej grupie osób.

Co ważne, ciężar dowodu, że rozpowszechnianie wizerunku nie wykroczyło poza uzyskany zakres zezwolenia i określony cel, spoczywa na rozpowszechniającym ten wizerunek, a więc na osobie fotografującej  – nie na osobie, która została uwieczniona na zdjęciu.

Rozpowszechnienie wizerunku bez uzyskania zgody

Od ogólnej zasady wymogu uzyskania zgody na rozpowszechnienie wizerunku osoby uwiecznionej na zdjęciu prawo autorskie przewiduje dwa wyjątki. Zgoda osoby sportretowanej nie będzie konieczna wtedy, gdy rozpowszechnienie:

  • dotyczy osoby powszechnie znanej, a wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych (w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych – na przykład zdjęcie premiera przemawiającego podczas konferencji prasowej o zmianach w rządzie);
  • dotyczy osoby stanowiącej jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz czy publiczna impreza.

I to właśnie temu drugiemu wyjątkowi chciałabym przyjrzeć się w dzisiejszym tekście.

Ty jako element całości czyli kiedy nikt nie zapyta Cię o zgodę

Zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku osoby uwiecznionej na zdjęciu nie będzie konieczne w sytuacji, gdy osoba ta stanowi jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz, impreza publiczna lub konferencja naukowa.

Rozpowszechnianie wizerunku nie będzie wymagało zezwolenia osoby przedstawionej na zdjęciu w sytuacji, gdy wizerunek stanowi jedynie element „akcydentalny lub akcesoryjny” przedstawionej całości wydarzenia (np. konferencji naukowej czy koncertu plenerowego z okazji rocznicy ważnego wydarzenia historycznego). Chodzi tutaj o takie przypadki, gdy wizerunek osoby sportretowanej na zdjęciu stanowi rzeczywiście jedynie przypadkowy element. Takie przedstawienie wizerunku nie będzie wymagało zezwolenia, „albowiem usunięcie wizerunku tej osoby nie zmienia charakteru filmu ani też sposobu przedstawienia jego problematyki” (2).

istotne jest, że osoba przedstawiona na zdjęciu musi stanowić „jedynie szczegół całości”, być elementem tła

To oznacza, że wyjątek przewidziany przez prawo autorskie nie dotyczy wizerunków skadrowanych czy też takich, w których wizerunek danej osoby (czy też osób) jest elementem kluczowym całego zdjęcia.

Ochrona wizerunku osób fotografowanych podczas imprez publicznych. Wniosek?

Fotograf, którego spotkasz podczas imprezy publicznej, ma prawo swobodnie (bez uzyskania zezwolenia osób uwiecznionych na zdjęciu) rozpowszechniać wizerunek uczestników konferencji naukowej lub imprezie kulturalnej ale tylko w sytuacji, gdy wizerunek tych osób stanowi jedynie „elementem tła”, szczegół większej całości.

***

(1) wyrok SA w Krakowie z 19.12.2001 r., I ACa 957/01, TPP 2002, nr 3, str. 107;

(2) wyrok SA w Warszawie z 10.02.2005 r., I ACa 509/04, LEX nr 535042;

(3) wyrok SN z 20.05.2004 r., II CK 330/03, Biul. SN 2004, nr 11, poz. 10;

(4) wyrok SA w Warszawie z 13.01.1999 r., I ACa 1089/98, OSP 2000, nr 9, poz. 142.

zdjęcie autorstwa Dollars pochodzi z banku zdjęć Fotolia