Oznaczenia geograficzne dla produktów rzemieślniczych i przemysłowych od 1 grudnia 2025 r.
Oznaczenia geograficzne to forma ochrony produktów, które są szczególnie ważne i cenione ze względu na swoje pochodzenie geograficzne. Dzisiaj, dokładnie 1 grudnia 2025 r. w całej Unii Europejskiej zaczął obowiązywać nowy system ochrony oznaczeń geograficznych dla produktów rzemieślniczych i przemysłowych. To znaczy, że już nie tylko produkty spożywcze i rolne mogą być objęte ochroną oznaczeń geograficznych ale również produkty rzemieślnicze i przemysłowe. Nowe prawo to duża szansa dla polskiego rzemiosła, które może zyskać europejską rozpoznawalność, a polscy twórcy – ochronę swojego dorobku i promocję w całej Europie. Czym są oznaczenia geograficzne? Jak z nich korzystać? Dlaczego są szansą dla polskiego rzemiosła? Zapraszam do lektury.
Oznaczenia geograficzne
Oznaczenia geograficzne to forma ochrony określonych produktów, które są szczególnie ważne i cenione ze względu na swoje pochodzenie geograficzne. Oznaczenie geograficzny to swoisty znak gwarancji, że dany wyrób pochodzi z określonego regionu, a dzięki – lokalnym tradycjom, szczególnemu środowisku czy umiejętnościom rzemieślniczym mieszkańców danego regionu – ma unikalne cechy i właściwości.
Oznaczenie geograficzne to prawne potwierdzenie autentyczności określonego wyrobu. Dzięki oznaczeniu geograficznemu wiemy, że oscypek naprawdę pochodzi z Podhala, jabłka grójeckie z Mazowsza, a rogal świętomarciński z Poznania bądź jego okolic.
Aby lepiej zrozumieć potencjał oznaczeń geograficznych, warto przyjrzeć się, jak działa system ochrony oznaczeń geograficznych w Polsce i w całej Unii Europejskiej.
Ochrona prawna produktów regionalnych w Unii Europejskiej
W Unii Europejskiej funkcjonują dwie podstawowe formy ochrony oznaczeń geograficznych:
#1 – ChOG – chronione oznaczenie geograficzne
„Chronione oznaczenia geograficzne” to unijny znak przyznawany produktom regionalnym wyjątkowej jakości o nazwie nawiązującej do miejsca, w którym są wytwarzane i podkreślającej ich związek z tym miejscem.
👉 Przykładem chronionego oznaczenia geograficznego jest nazwa jabłka grójeckie.
Nazwa „jabłka grójeckie” została wpisana do unijnego rejestru jako Chronione Oznaczenie Geograficzne (ChOG) dokładnie 5 października w 2011 roku, a zatem już prawie 14 lat temu.
Unikalne cechy występujące w obszarze produkcji „jabłek grójeckich”, a w szczególności warunki glebowe i specyficzny mikroklimat, sprawiają że „jabłka grójeckie” wyróżniają się:
- kwasowością wyższą od przeciętnej dla danej odmiany średnio o 5% oraz
- pięknym czerwonym rumieńcem, co świadczy także o wyższej zawartości barwników- antocyjanów i karetonoidów w tkankach pod skórką jabłka.
źródło: https://www.gov.pl/web/wijhars-warszawa/jablka-grojeckie
Co istotne, dla uzyskania ochrony produktu jako chronionego oznaczenia geograficznego (ChOG) nie jest konieczne wykazanie, że produkt jest w całości wytwarzany w danym regionie. Dla uzyskania ochrony wystarczy, że chociaż jeden etap produkcji czy wytwarzania produktu odbywa się w regionie, z którym produkt jest związany.
W przypadku wspomnianych wyżej jabłek grójeckich – są one uprawiane w określonym regionie Mazowsza, ale nie każdy etap ich dalszej obróbki musi odbywać się wyłącznie na terenie Mazowsza. Wystarczy, że produkt ma cechę, która wynika z tego miejsca – i to właśnie ta cecha go wyróżnia.
W przypadku jabłek grójeckich kluczowe znaczenie ma niewątpliwie fakt, że w okolicach Grójca panują wyjątkowe warunki przyrodnicze (gleba bogata w składniki mineralne, mikroklimat z dużą ilością słońca i wiatru), dzięki temu jabłka grójeckie mają intensywny kolor, wyraźny aromat i są bardziej trwałe niż jabłka z innych części Polski. Ta jakość jest nierozerwalnie związana z miejscem ich uprawy, a nie tylko z metodą produkcji.
Wyświetl ten post na Instagramie
👉 Innym wartym odnotowania przykładem oznaczenia geograficznego jest rogal świętomarciński, którego nazwa została wpisana do unijnego rejestru chronionych oznaczeń geograficznych (ChOG).
Kształt rogala świętomarcińskiego (ChOG), według podań, został zaczerpnięty od złotej końskiej podkowy, zgubionej przez wierzchowca św. Marcina. Postać świętego jest symbolem dobroczynności, a tradycja spożywania i dzielenia się rogalami pielęgnowana jest co roku 11 listopada.
Czynnikami, wpływającymi na wyjątkowy charakter produktu są – między innymi – ciasto półfrancuskie (listkujące), nadzienie wyrabiane z białego maku oraz specyficzny sposób zawijania ciasta i nakładania masy makowej.
źródło: https://www.gov.pl/web/ijhars/rogal-swietomarcinski-chog
#2 – ChNP – chroniona nazwa pochodzenia
„Chroniona nazwa pochodzenia” przyznawana jest tym produktom regionalnym, które w całości – od początku do końca – są wytwarzane w określonym regionie. Zatem każdy etap produkcji i przetwarzania produktu, od surowców, przez produkcję, po finalne przygotowanie do sprzedaży, musi być ściśle związany z miejscem pochodzenia.
👉 Przykładem produktu, który cieszy się ochroną chronionej nazwy pochodzenia jest oscypek.
Cały proces produkcji oscypka – od mleka owczego, przez sposób wędzenia, po kształt i smak odbywa się bowiem w tradycyjny sposób, wyłącznie na Podhalu. Gdyby oscypek powstał w innym miejscu, nie mógłby być nazwany „oscypkiem” (a gdyby tak się stało to stanowiłoby to naruszenie prawa).
W dniu 14 lutego 2008 roku, na mocy rozporządzenia Rady (UE) nr 510/2006 oraz wniosku złożonego przez Polskę (nr WE: PL/00451/21.2.2005), Oscypek został zarejestrowany jako Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP) w Unii Europejskiej. Oznacza to, że tylko sery wytwarzane zgodnie z tradycyjną recepturą i w określonym regionie mogą nosić nazwę „Oscypek”.
źródło: https://www.gov.pl/web/wijhars-krakow/oscypek-goralski-skarb
Dzięki tym dwóm formom ochrony konsumenci w całej Unii Europejskiej (i poza nią) mogą mieć pewność, że kupując dany wyrób, dostają autentyczny, oryginalny produkt. Jednocześnie producenci chronionych wyrobów zyskują gwarancję, że nikt nie wykorzysta bezprawnie nazwy ich wyrobu, podając za oryginał coś, co z określonym regionem pochodzenia wyrobu nie ma nic wspólnego.
Lista produktów zarejestrowanych jako ChOG i ChNP
Listę polskich produktów zarejestrowanych jako chronione oznaczenie geograficzne (ChOG), chronioną nazwę pochodzenia (ChNP) można znaleźć na stronie Ministerstwa Rolnictwa i Wsi 👉 https://www.gov.pl/web/ijhars/produkty-tradycyjne-i-regionalne
Natomiast informacje o wszystkich unijnych produktach chronionych oraz ich specyfikacjach są dostępne na platformie eAmbrosia.
Ważne zmiany w prawie oznaczeń już 1 grudnia 2025 r.
Do tej pory system ochrony oznaczeń geograficznych dotyczył przede wszystkim produktów spożywczych i rolnych. Od dzisiaj, od 1 grudnia 2025 r. system został rozszerzony także na produkty rzemieślnicze i przemysłowe.
Od dzisiaj możliwa jest zatem rejestracja oznaczeń geograficznych na produkty przemysłowe i rzemieślnicze. Rejestracja, która zapewni ich producentom jednolitą ochronę na poziomie Unii Europejskiej.
To ogromna zmiana – i ogromna szansa dla polskich twórców i producentów. Jednolitą ochroną na poziomie UE będą mogły zostać objęte – między innymi – tak ważne dla polskiego dziedzictwa narodowego, produkty jak ceramika z Bolesławca, szkło z Krosna.
Dzięki możliwości uzyskania ochrony prawnej dla tych ważnych dla naszego dziedzictwa kulturowego produktów polscy producenci produktów rzemieślniczych i przemysłowych zyskali szanse nie tylko na mocniejsza ochronę swoich wyrobów na terenie całej Unii Europejskiej, ale także na ich większą rozpoznawalność na poziomie globalnym.
Jak przebiega proces uzyskiwania ochrony?
Proces uzyskania ochrony oznaczeń geograficznych przebiega według poniżej procedury:
#1 Etap krajowy (etap pierwszy)
Pierwszym krokiem do uzyskania ochrony jest złożenie wniosku przez producenta lub grupę producentów do Urzędu Patentowego RP. Organ sprawdza zgodność wniosku pod kątem formalnym, a następnie publikuje wniosek i umożliwia zgłaszanie ewentualnych sprzeciwów (tzw. etap sprzeciwowy to etap charakterystyczny również dla procedury uzyskiwania prawa ochronnego na znak towarowy).
W przypadku pozytywnej oceny (i braku ewentualnych sprzeciwów) Urząd Patentowy RP przekazuje wniosek do Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), co rozpoczyna drugi etap procedury, czyli etap unijny.
#2 Etap unijny (etap drugi)
Drugi etap, etap unijny to etap prowadzony przez Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), który obejmuje:
- weryfikację kompletności i zgodności wniosku z rozporządzeniem,
- publikację wniosku w publicznym rejestrze unijnym,
- wyznaczenie okresu na wniesienie ewentualnego sprzeciwu (ponownie mamy tutaj do czynienia z okresem sprzeciwowym, tym razem na poziomie unijnym), wreszcie
- wydanie finalnej decyzji o wpisie oznaczenia do unijnego rejestru oznaczeń geograficznych.
Jak długo trwa ochrona?
Ochrona produktów rzemieślniczych i przemysłowych wynikająca z uzyskania ochrony wyrobu jako oznaczenia geograficznego na terenie UE ma charakter bezterminowy.
Zupełnie zatem inaczej, niż w przypadku innych przedmiotów własności przemysłowej, takich jak znaki towarowe, wzory przemysłowe czy patenty, których ochrona jest ograniczona czasowo.
Ochrona produktów rzemieślniczych i przemysłowych wynikająca z uzyskania ochrony wyrobu jako oznaczenia geograficznego na terenie UE ma charakter bezterminowy.
Prawo do używania unijnego symbolu
Uprawniony, którego produkt uzyska ochronę jako oznaczenie geograficzne nabędzie również prawo do posługiwania się unijnym, rozpoznawalnym na terenie całej Unii Europejskiej symbolem, który będzie mógł zostać wykorzystany na opakowaniu, materiałach marketingowych czy w komunikacji wizualnej marki produktu.
źródło: https://www.euipo.europa.eu/pl/gi-hub
Koronki koniakowskie jako oznaczenie geograficzne
Koronki koniakowskie to jedyny (do tej pory) polski wyrób rzemieślniczy mający ochronę jako oznaczenie geograficzne ®️ Znane na całym świecie i doceniane koronki koniakowskie można znaleźć na wielu wspaniałych projektach, ostatnio również na projektach modowych projektantki Magdy Butrym.
Poniżej zdjęcie z Panią Lucyną Ligocką-Kohut – Prezes Fundacji Koronki Koniakowski 🪡
Wyświetl ten post na Instagramie
Korzyści z ochrony oznaczeń geograficznych
Dlaczego warto zainteresować się oznaczeniami geograficznymi już dzisiaj?
- Rosnące znaczenie oznaczeń geograficznych – dzięki rozszerzeniu systemu, oznaczenia geograficzne obejmą coraz szerszy katalog produktów i staną się istotnym narzędziem budowania marki;
- Trwała i stabilna ochrona – ochrona jest bezterminowa, co oznacza trwałe bezpieczeństwo inwestycji i stabilność dla producentów;
- Rozwój dla regionu – produkty z oznaczeniami geograficznymi przyciągają turystów, wspierają lokalną gospodarkę i pozwalają docenić i zachować tradycje regionu;
- Przewaga konkurencyjna – konsumenci doceniają jakość i autentyczność. Oznaczenie geograficzne to gwarancja, że produkt jest wyjątkowy i autentyczny.
Oznaczenia geograficzne – podsumowanie
Zgadzam się z Panią Blanką Bułacz-Kmieciak, ekspertem Departamentu Znaków Towarowych, która trafnie wskazała w artykule na temat oznaczeń geograficznych w ostatnim wydaniu Kwartalnika UPRP (1/2025), że oznaczenia geograficzne to „znacznie więcej niż narzędzie ochrony nazw”:
Oznaczenia geograficzne to znacznie więcej niż narzędzie ochrony nazw – to mechanizm budowania mostu między dziedzictwem a rozwojem, między przeszłością a przyszłością. Dzięki nim tradycja nie zostaje zamknięta w muzealnych gablotach, lecz pozostaje żywa, dynamiczna i obecna w codziennym życiu społeczności lokalnych. Każdy produkt objęty ochroną oznaczeń geograficznych to potwierdzenie, że historia i jakość mogą iść w parze z innowacją i konkurencyjnością.
Nie mam wątpliwości, że dzięki zmianom w prawie oznaczeń geograficznych ich znaczenie będzie stale rosło. To więc najlepszy czas, aby zapoznać się z systemem ochrony oznaczeń geograficznych i zastanowić się, jak najlepiej wykorzystać go w strategii ochrony własności intelektualnej.
Potrzebujesz pomocy prawnej? Zapraszam na 👉 konsultacje prawne online.
___
fot. khloe arledge on Unsplash
Zobacz także:
- 👉 Audyt IP czyli 4 kroki do wykorzystania potencjału biznesowego własności intelektualnej w Twojej firmie
- 👉 Czym jest znak towarowy? Dlaczego warto uzyskać ochronę? Czy każde logo może być znakiem towarowym?
___
E-book: #TOP 7 najczęściej popełnianych błędów prawnych
Bezpłatny e-book dla twórców: #TOP 7 najczęściej popełnianych błędów prawnych przez twórców w branży kreatywnej to ważna pomoc dla każdego twórcy, który chce działać bezpiecznie na rynku kreatywnym oraz w pełni wykorzystać potencjał własności intelektualnej.
Poznaj najczęściej spotykane błędy twórców działających na co dzień w branży kreatywnej i dowiedz się, jak ich uniknąć.
