Kodeks Postępowania dla dostawców sztucznej inteligencji a prawa autorskie twórców

W ubiegłym miesiącu Komisja Europejska opublikowała opracowany w ramach AI Act Kodeks Postępowania dla dostawców sztucznej inteligencji ogólnego przeznaczenia, który ma – przynajmniej w założeniu – chronić prawa twórców w kontekście rozwoju genAI. Dokument ten, choć nie ma charakteru wiążącego, stanowi realną przestrzeń do tworzenia standardów odpowiedzialnego korzystania z narzędzi genAI. W dzisiejszym materiale sprawdzam, czy Kodeks Postępowania rzeczywiście odpowiada na potrzeby twórców i czy daje realne narzędzia ochrony praw autorskich. Prawo autorskie a Kodeks Postępowania – czy stanowi realną pomoc dla twórców?

Czym jest Kodeks Postępowania?

W lipcu 2025 roku Komisja Europejska zaprezentowała założenia pierwszego unijnego Kodeksu Postępowania dla dostawców sztucznej inteligencji ogólnego przeznaczenia. Dokument został opracowany przez przedstawicieli największych firm technologicznych (m.in. Adobe, Amazon, Google, IBM, Meta, Microsoft, OpenAI), organizacje konsumenckie i eksperckie.

Kodeks Postępowania dla dostawców sztucznej inteligencji ogólnego przeznaczenia to zbiór zasad i wytycznych, których celem jest ułatwienie stosowania przepisów wynikających z AI Act. Kodeks Postępowania nie zastępuje prawa, ale je uzupełnia i ma za zadanie wspierać stosowanie przepisów AI Act.

Prawo autorskie a Kodeks Postępowania

Jeden z kluczowych rozdziałów Kodeksu Postępowania dotyczy praw autorskich (Copyright Chapter). Rozdział dotyczący praw autorskich przedstawia następujące zobowiązania dla tych podmiotów, które zdecydują się na jego stosowanie:

#1 Obowiązek stworzenia i wdrożania polityki praw autorskich

Każdy sygnatariusz zobowiązuje się do opracowania jednolitego dokumentu, który opisuje  politykę zgodności podejmowanych działań z prawem autorskim UE oraz do ustalenia zasad odpowiedzialności za jej wdrożanie w danej organizacji.

#2 Legalne pozyskiwanie treści z internetu

Sygnatariusze zobowiązują się do nieomijania zabezpieczeń technicznych (np. typu paywall) i do unikania stron internetowych uznanych za „notorycznie” naruszające prawa autorskie.

#3 Identyfikacja i przestrzeganie zastrzeżeń opt-out

Podczas przeszukiwania internetu do celów trenowania modeli genAI, sygnatariusze zobowiązują się do stosowania się do zastrzeżeń praw autorskich wyrażonych w ramach stosowania procedury opt-out m.in. w plikach robots.txt oraz metadanych zgodnych z uznanymi standardami UE.

Więcej o procedurze opt-out i o tym, dlaczego (mimo wszystko) warto ją wdrożyć przeczytasz w materiale: Procedura opt-out TDM czyli jak chronić swoją twórczość przed trenowaniem genAI?

#4 Zabezpieczenia przeciwko naruszeniom praw autorskich

Rozwijane przez sygnatariuszy modele genAI powinny zawierać zabezpieczenia techniczne zapobiegające generowaniu treści naruszających prawa autorskie.

#5 Punkt kontaktowy dla twórców i system składania skarg

Sygnatariusze muszą zapewnić prosty sposób kontaktu dla twórców oraz wszystkich zainteresowanych kontaktem z dostawcą modelu AI. Sygnatariusze mają umożliwić wszystkim zainteresowanym składanie  skarg dotyczących nieprzestrzegania Kodeksu Postępowania.

Krytyka Kodeksu Postępowania

Całość brzmi dosyć ogólnie, prawda? Zgadzam się. Nic dziwnego, że Kodeks Postępowania spotkał się z uzasadnioną, moim zdaniem, krytyką ze strony wielu organizacji reprezentujących środowiska twórcze.

W ocenie środowisk kreatywnych, przyjęte rozwiązanie nie zapewnia wystarczającej ochrony praw autorskich, jaką zapowiadał sam AI Act. Organizacje te wezwały Komisję Europejską do ponownego przeanalizowania pakietu wdrożeniowego i przyjęcia dokumentów, które realnie zagwarantują, że dostawcy narzędzi AI nie będą dalej trenować swoich systemów bez zgody i wynagrodzenia dla twórców.

Dobrowolny czy rekomendowany?

Chociaż Kodeks Postępowania nie ma mocy wiążącej, jego wdrożenie jest rekomendowane przez Komisję Europejską. Formą zachęty ma być zapowiedź Komisji Europejskiej, że Kodeks może być uznawany za „dobrą praktykę” przez regulatorów i instytucje nadzorujące wdrażanie AI Act.

Oznacza to, że podmioty stosujące się do Kodeksu Postępowania mogą liczyć – przynajmniej w teorii – na łagodniejsze podejście organów nadzorczych oraz budować zaufanie zarówno u odbiorców, jak i u twórców.

Podsumowanie najważniejszych informacji dla twórców

Kodeks Postępowania to dobrowolny dokument opracowany przez KE i największe firmy technologiczne, który – przynajmniej w założeniu – ma wspierać ochronę praw autorskich.

W przypadku tych podmiotów, które zdecydują się na stosowanie Kodeksu Postępowania zastosowanie będą miały poniższe obowiązki:

• Dostawcy narzędzi AI mają zobowiązać się do wdrażania polityk zgodności z unijnym prawem autorskim. Dostawcy mają jasno opisywać, jak respektują prawa autorskie i kto w organizacji odpowiada za zgodność działań z przepisami unijnego prawa autorskiego.
• Dane wykorzystywane do trenowania AI muszą być pozyskane legalnie. Zabronione jest omijanie zabezpieczeń (w tym paywall’i) i korzystanie z serwisów łamiących prawa autorskie.
• Dostawcy narzędzi genAI mają obowiązek respektować zastrzeżenia wynikające z procedury opt-out (nawet jeżeli mają one jedynie charakter deklaracji np. robots.txt lub metadane).
• Modele genAI powinny zawierać zabezpieczenia, które mają zapobiec generowaniu treści naruszających prawa autorskie.
• Dostawcy narzędzi genAI mają obowiązek udostępnić kontakt do siebie oraz umożliwić twórcom składanie skarg dotyczących nieprzestrzegania prawa.

źródło: Code of Practice for General-Purpose AI Models Copyright Chapter | https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/contents-code-gpai

___

Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami: kontakt@lookreatywni.pl lub zapisz się na konsultacje prawne online.

Zobacz także: 

• Procedura opt-out TDM czyli jak chronić swoją twórczość przed trenowaniem genAI?
• Prawo autorskie a sztuczna inteligencja: Kluczowe wskazówki dla twórców oraz wzór umowy regulujący korzystanie z narzędzi AI/ML
• Korzystanie z narzędzi AI a umowa z klientem. Kiedy i jak ustalić zasady korzystania z narzędzi AI?
• Czy utwory generowane przez narzędzia AI mogą być chronione prawem autorskim? Raport U.S. Copyright Office
• Czym jest utwór – przedmiot prawa autorskiego? Czy narzędzia AI tworzą przedmioty praw autorskich?
• Styl Studia Ghibli | prawo autorskie | chatGPT-4o

fot. Nahrizul Kadri on Unsplash